Słownik księgowy

Zaświadczenie A1

Zaświadczenie potwierdzające, że pracownik lub przedsiębiorca delegowany do pracy w innym kraju UE podlega polskiemu systemowi ubezpieczeń społecznych. Wydawane przez ZUS na wniosek płatnika i wymagane podczas kontroli za granicą.

Wymiana towaru lub usługi na inny towar albo usługę, bez przepływu pieniędzy. W podatkach nie jest neutralna: obie strony osiągają przychód i obie wystawiają fakturę na wartość rynkową swojego świadczenia. Częsta forma współpracy twórców internetowych z markami.

Publiczny wykaz prowadzony przez Ministerstwo Finansów, zawierający numery NIP, statusy VAT i numery rachunków bankowych podatników VAT. Płatność powyżej 15 000 zł brutto na rachunek spoza białej listy wiąże się z sankcjami podatkowymi.

Wniosek o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Pełni jednocześnie funkcję zgłoszenia do urzędu skarbowego, GUS oraz zgłoszenia płatnika składek w ZUS. Zgłoszenie samego przedsiębiorcy do ubezpieczeń wymaga dodatkowo złożenia ZUS ZUA lub ZZA w ciągu 7 dni.

Roczne zeznanie o wysokości dochodu osiągniętego przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych. Składane w terminie do końca trzeciego miesiąca po zakończeniu roku podatkowego, czyli zwykle do 31 marca.

Sprawozdanie finansowe sporządzone w ustrukturyzowanej formie elektronicznej i podpisane elektronicznie. Spółki wpisane do KRS składają je do Repozytorium Dokumentów Finansowych w ciągu 15 dni od zatwierdzenia przez zgromadzenie wspólników.

Elektroniczne zwolnienie lekarskie wystawiane przez lekarza i przekazywane automatycznie do ZUS oraz na profil płatnika składek. Pracodawca nie potrzebuje papierowego dokumentu, aby rozliczyć nieobecność i wypłacić wynagrodzenie chorobowe lub zasiłek.

Ryczałt od dochodów spółek

Forma opodatkowania CIT, w której podatek płaci się dopiero w momencie wypłaty zysku do wspólników, a nie w trakcie roku obrotowego. Korzystna dla spółek reinwestujących zyski.

e-Faktura

Faktura wystawiona w formacie XML zgodnym ze schemą Ministerstwa Finansów i przesłana do KSeF. Po przyjęciu otrzymuje unikalny numer KSeF oraz Urzędowe Poświadczenie Odbioru (UPO), które potwierdza jej wystawienie.

Roczna informacja o wysokości przychodu uzyskanego w Polsce przez podatnika niemającego tu siedziby. Składa się ją osobno dla każdego zagranicznego kontrahenta, w terminie trzech miesięcy od zakończenia roku podatkowego, także wtedy, gdy podatku u źródła w ogóle nie pobrano.

Zakup usługi od podmiotu zagranicznego, dla której miejscem opodatkowania jest Polska, a podatek rozlicza nabywca. Dotyczy między innymi reklam w mediach społecznościowych, subskrypcji narzędzi online i hostingu. Czynny podatnik VAT wykazuje go neutralnie w JPK_V7, natomiast podatnik zwolniony musi zarejestrować się do VAT-UE, naliczyć krajowy VAT, zapłacić go i złożyć deklarację VAT-9M do 25. dnia następnego miesiąca.

Wiążące rozstrzygnięcie Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, wydane na wniosek podatnika w jego konkretnej sprawie. Chroni przed konsekwencjami podatkowymi, jeśli podatnik zastosował się do jej treści.

Ulga pozwalająca obniżyć podatek dochodowy do 5% od kwalifikowanych dochodów z praw własności intelektualnej, w tym z praw autorskich do programu komputerowego. Dostępna zarówno w PIT, jak i w CIT. Wymaga prowadzenia odrębnej ewidencji.

Jednoosobowa działalność gospodarcza

Najprostsza forma prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce, prowadzona przez osobę fizyczną na podstawie wpisu do CEIDG. Bez osobowości prawnej, z pełną odpowiedzialnością osobistą.

JPK_KR_PD

Jednolity Plik Kontrolny dla podatku dochodowego, czyli ustrukturyzowany raport z ksiąg rachunkowych. Wdrażany etapami: od 2025 r. dla podatników o przychodach powyżej 50 mln euro i podatkowych grup kapitałowych, od 2026 r. dla podatników składających JPK_VAT, od 2027 r. dla pozostałych.

JPK_V7M · JPK_V7K

Jednolity Plik Kontrolny dla VAT, zawierający ewidencję sprzedaży i zakupów oraz część deklaracyjną. W wariancie V7M całość składa się co miesiąc. W wariancie V7K ewidencję przesyła się miesięcznie, a część deklaracyjną kwartalnie.

Książka przychodów i rozchodów

Uproszczona ewidencja księgowa dla jednoosobowych działalności gospodarczych na skali podatkowej lub podatku liniowym. Rejestruje przychody i koszty uzyskania przychodu, w odróżnieniu od pełnej księgowości spółek (ksiąg rachunkowych).

Krajowy System e-Faktur

Centralny system Ministerstwa Finansów do wystawiania, odbierania i przechowywania faktur ustrukturyzowanych w formacie XML. Obowiązek wystawiania faktur objął od 1.02.2026 największych podatników (sprzedaż brutto powyżej 200 mln zł w 2024 r.), a od 1.04.2026 pozostałych przedsiębiorców, w tym zwolnionych z VAT. Odbieranie faktur przez KSeF jest obowiązkowe dla wszystkich od 1.02.2026.

Status podatnika, którego przychody ze sprzedaży brutto nie przekroczyły w poprzednim roku równowartości 2 000 000 euro. Uprawnia między innymi do kwartalnego rozliczania VAT, metody kasowej oraz jednorazowej amortyzacji w ramach limitu pomocy de minimis.

Ulga pozwalająca opłacać składki społeczne od podstawy zależnej od dochodu, a nie od ustawowej kwoty. Warunki to przychód z działalności w poprzednim roku do 120 000 zł oraz co najmniej 60 dni prowadzenia działalności. Od 2026 r. można z niej korzystać przez 36 miesięcy w każdym 60-miesięcznym okresie. Ulga nie obniża składki zdrowotnej.

Indywidualny rachunek bankowy przypisany do podatnika, na który wpłaca się PIT, CIT, VAT oraz niepodatkowe należności budżetowe. Generuje się go bezpłatnie na podstawie numeru PESEL lub NIP i pozostaje niezmienny nawet po zmianie urzędu skarbowego.

OC biura rachunkowego

Obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej dla podmiotów prowadzących usługowo księgi rachunkowe, wymagane przepisami prawa. Chroni klientów biura przed skutkami błędów księgowych.

Optical Character Recognition, czyli technologia automatycznego rozpoznawania tekstu z dokumentów w formie PDF, zdjęć i skanów. W księgowości używana do automatycznego wprowadzania faktur kosztowych.

Informacja o dochodach pracownika i pobranych zaliczkach na podatek dochodowy. Pracodawca przekazuje ją do urzędu skarbowego do 31 stycznia, wyłącznie elektronicznie, a pracownikowi do końca lutego za rok poprzedni.

Roczne zeznanie podatkowe dla podatników opodatkowanych ryczałtem ewidencjonowanym. Od 2023 r. termin złożenia jest ujednolicony z pozostałymi deklaracjami PIT i przypada na 30 kwietnia roku następnego.

Roczne zeznanie podatkowe dla osób fizycznych prowadzących działalność opodatkowaną podatkiem liniowym (19%). Termin złożenia: 30 kwietnia roku następnego.

Roczna deklaracja o zaliczkach na podatek dochodowy pobranych przez płatnika od wynagrodzeń pracowników i zleceniobiorców. Składana do urzędu skarbowego do 31 stycznia za rok poprzedni.

Polska Klasyfikacja Działalności

Klasyfikacja statystyczna rodzajów działalności gospodarczej. Każdej działalności nadaje się przynajmniej jeden kod główny PKD oraz dowolną liczbę kodów dodatkowych.

Polska Klasyfikacja Wyrobów i Usług

Klasyfikacja statystyczna konkretnych czynności wykonywanych w ramach działalności gospodarczej. W odróżnieniu od PKD, która klasyfikuje całą działalność firmy, PKWiU klasyfikuje pojedyncze usługi i decyduje o stawce ryczałtu.

Forma opodatkowania działalności gospodarczej stałą stawką 19%, niezależnie od wysokości dochodu. Wyklucza wspólne rozliczenie z małżonkiem, kwotę wolną od podatku oraz większość ulg podatkowych. Rozliczany na formularzu PIT-36L.

WHT · Withholding tax

Zryczałtowany podatek pobierany przez polskiego płatnika od należności wypłacanych podmiotom zagranicznym, między innymi za usługi reklamowe, doradcze i licencje. Umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania zwykle pozwalają nie pobierać go w Polsce, ale warunkiem jest posiadanie certyfikatu rezydencji podatkowej odbiorcy płatności.

Pracownicze Plany Kapitałowe

System długoterminowego oszczędzania emerytalnego. Pracodawca ma obowiązek utworzyć PPK i zapisać pracowników, którzy mogą z niego zrezygnować. Pracodawca finansuje wpłatę podstawową 1,5% wynagrodzenia, pracownik 2%. Państwo dodaje jednorazową wpłatę powitalną 250 zł oraz dopłatę roczną 240 zł.

GDPR

Ogólne rozporządzenie o ochronie danych, unijny akt prawny regulujący przetwarzanie danych osobowych. Obowiązuje od 25 maja 2018 r. i dotyczy każdego podmiotu przetwarzającego dane, w tym biur rachunkowych.

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych

Uproszczona forma opodatkowania, w której podatek liczy się od przychodu, bez pomniejszania go o koszty. Stawka zależy od rodzaju działalności i mieści się w przedziale od 2% do 17%. O jej wysokości decyduje klasyfikacja PKWiU wykonywanych usług.

Tryb rejestracji spółki przez internet, z wykorzystaniem wzorca umowy dostępnego w systemie Ministerstwa Sprawiedliwości. Jest szybszy i tańszy od rejestracji tradycyjnej, ale nie pozwala na modyfikację treści umowy ani wniesienie wkładu niepieniężnego.

Podstawowa forma opodatkowania dochodów osób fizycznych. Do 120 000 zł dochodu obowiązuje stawka 12%, powyżej tego progu 32%. Kwota wolna od podatku wynosi 30 000 zł. Pozwala na wspólne rozliczenie z małżonkiem i korzystanie z większości ulg.

Obowiązkowa składka opłacana przez przedsiębiorcę niezależnie od ulg w składkach społecznych. Na ryczałcie jest stała w trzech progach przychodu, na skali podatkowej wynosi 9% dochodu, a przy podatku liniowym 4,9% dochodu, przy czym obowiązuje składka minimalna.

Mechanizm podzielonej płatności · MPP

System rozliczenia VAT, w którym płatność za fakturę jest rozdzielana: kwota netto trafia na rachunek dostawcy, a kwota VAT na specjalny rachunek VAT. Obowiązkowy dla wybranych branż i transakcji powyżej 15 000 zł brutto.

Zwolnienie z obowiązku opłacania składek społecznych ZUS przez pierwsze 6 miesięcy działalności gospodarczej. Płaci się jedynie składkę zdrowotną. Dostępna dla nowych przedsiębiorców, którzy nie prowadzili działalności w ciągu ostatnich 60 miesięcy.

Pełnomocnictwo do podpisywania deklaracji składanych elektronicznie. Wymagane, by biuro rachunkowe mogło wysyłać deklaracje i JPK w imieniu klienta przez system e-Deklaracje. Nie obejmuje uprawnień do KSeF, które nadaje się osobno.

Deklaracja dla podatników niebędących czynnymi podatnikami VAT, którzy rozliczają import usług lub inne transakcje, w których obowiązek podatkowy przechodzi na nabywcę. Składana i opłacana do 25. dnia miesiąca następującego po miesiącu powstania obowiązku podatkowego, wyłącznie za miesiące, w których taka transakcja wystąpiła.

One Stop Shop · OSS

Unijna procedura pozwalająca rozliczyć VAT od sprzedaży B2C do wszystkich krajów UE w jednej kwartalnej deklaracji składanej w Polsce. Po przekroczeniu łącznego progu 10 000 euro (42 000 zł) sprzedaż opodatkowuje się stawką kraju nabywcy. Rejestracja odbywa się na formularzu VIU-R.

Zgłoszenie rejestracyjne w zakresie podatku od towarów i usług. Składane przed pierwszą czynnością opodatkowaną VAT albo dobrowolnie, jeszcze przed przekroczeniem limitu zwolnienia podmiotowego, który od 2026 r. wynosi 240 000 zł sprzedaży rocznie.

Informacja podsumowująca o wewnątrzwspólnotowych transakcjach VAT (WNT, WDT, import i eksport usług). Składana co miesiąc w terminie do 25. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek podatkowy.

Wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów

Sprzedaż towarów z Polski do podatnika VAT w innym kraju UE. Co do zasady opodatkowana stawką 0% VAT, pod warunkiem prawidłowej rejestracji VAT-UE i posiadania dokumentów wywozu.

Wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów

Zakup towarów od podatnika VAT z innego kraju UE z dostawą do Polski. Rozliczane mechanizmem odwrotnego obciążenia (reverse charge), w którym kupujący nalicza i odlicza VAT równocześnie.

Zawiadomienie o nadaniu uprawnień do korzystania z KSeF. Składane przez podmioty niebędące osobami fizycznymi, na przykład spółki z o.o., aby wskazać pierwszą osobę z pełnymi uprawnieniami w systemie. Ta osoba nadaje następnie uprawnienia pracownikom i biuru rachunkowemu bezpośrednio w KSeF.

Deklaracja rozliczeniowa składek ZUS składana co miesiąc przez płatnika. Zawiera zbiorcze podsumowanie składek społecznych i zdrowotnych za wszystkich ubezpieczonych.

Mały ZUS · Preferencyjne składki ZUS

Składki społeczne ZUS w obniżonej wysokości, naliczane od 30% minimalnego wynagrodzenia. Dostępne przez 24 miesiące po zakończeniu ulgi na start, czyli typowo od 7. do 30. miesiąca prowadzenia działalności.

Imienny raport miesięczny składany razem z deklaracją DRA. Wykazuje szczegółowo składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne dla każdego ubezpieczonego pracownika.

Imienny raport miesięczny dla osób, którym wypłacono w danym miesiącu świadczenia, na przykład zasiłek chorobowy, opiekuńczy lub macierzyński.

Formularze zgłoszenia do ubezpieczeń. ZUA służy zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego, a ZZA wyłącznie do ubezpieczenia zdrowotnego. Właściwy wybór formularza i kodu tytułu ubezpieczenia decyduje o wysokości opłacanych składek.